Cán bộ, đảng viên ngại chuyển đổi số: “Điểm nghẽn” lớn trong xây dựng chính quyền số và giải pháp tháo gỡ từ cơ sở

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu nhưng vẫn còn nhiều rào cản từ tư duy

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh chương trình chuyển đổi số quốc gia, xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên tại cơ sở trở nên đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng trực tiếp tuyên truyền, hướng dẫn, vận động người dân tiếp cận công nghệ số, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử, chữ ký số và các nền tảng số phục vụ đời sống.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn tâm lý ngại thay đổi, ngại tiếp cận công nghệ, ngại sử dụng nền tảng số và chưa sẵn sàng xử lý công việc trên môi trường điện tử. Điều này đã tạo ra không ít khó khăn trong công tác vận động nhân dân tham gia chuyển đổi số tại địa phương.

Nếu cán bộ còn lúng túng khi đăng nhập cổng dịch vụ công, chưa thành thạo sử dụng chữ ký số, chưa quen thao tác hồ sơ điện tử hoặc chưa tự tin hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng số thì rất khó tạo được niềm tin và sự lan tỏa trong cộng đồng.

Chuyển đổi số không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà trước hết là câu chuyện về thay đổi tư duy, thay đổi thói quen và thay đổi phương thức làm việc.

Vì sao cán bộ, đảng viên còn ngại chuyển đổi số?

1. Tâm lý sợ thay đổi và ngại học cái mới

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay. Nhiều cán bộ, đảng viên đã quen với phương thức làm việc truyền thống bằng giấy tờ, ký tay, lưu trữ hồ sơ thủ công nên khi chuyển sang môi trường điện tử thường có tâm lý e ngại.

Một số biểu hiện thường gặp:

• Ngại sử dụng phần mềm mới.
• Sợ thao tác sai làm mất dữ liệu.
• Sợ không theo kịp công nghệ.
• Thích xử lý văn bản giấy hơn văn bản điện tử.
• Ngại đăng nhập nhiều ứng dụng khác nhau.
• Lo lắng về bảo mật thông tin.

Không ít người cho rằng công nghệ số là lĩnh vực dành cho giới trẻ hoặc cán bộ chuyên môn công nghệ thông tin. Chính suy nghĩ này khiến quá trình chuyển đổi số ở cơ sở diễn ra chậm hơn kỳ vọng.

2. Thiếu kỹ năng số cơ bản

Một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng số nên gặp nhiều khó khăn khi xử lý công việc điện tử.

Ví dụ:

• Chưa biết sử dụng chữ ký số.
• Chưa thành thạo gửi nhận văn bản điện tử.
• Khó khăn khi thao tác trên cổng dịch vụ công.
• Chưa biết khai thác dữ liệu số.
• Chưa quen sử dụng họp trực tuyến.
• Chưa biết sử dụng các ứng dụng AI hỗ trợ công việc.

Khi kỹ năng còn hạn chế, việc tiếp cận công nghệ sẽ tạo áp lực tâm lý, từ đó dẫn đến tâm lý né tránh.

3. Hạ tầng và thiết bị chưa đồng bộ

Tại nhiều địa phương, nhất là ở cấp cơ sở, điều kiện hạ tầng số còn thiếu:

• Máy tính cấu hình yếu.
• Đường truyền internet không ổn định.
• Thiếu thiết bị hỗ trợ.
• Phần mềm chưa đồng bộ.
• Nhiều nền tảng hoạt động phức tạp.

Khi công cụ làm việc chưa thuận tiện, cán bộ dễ quay lại phương thức làm việc thủ công.

4. Sợ tăng khối lượng công việc

Một số cán bộ cho rằng chuyển đổi số khiến họ phải làm nhiều việc hơn:

• Vừa làm hồ sơ giấy vừa làm hồ sơ điện tử.
• Phải cập nhật dữ liệu liên tục.
• Phải học thêm nhiều kỹ năng mới.
• Phải trực tuyến thường xuyên.

Nếu quá trình số hóa chưa đồng bộ, việc “làm song song hai hệ thống” sẽ tạo cảm giác quá tải và khiến cán bộ thiếu động lực thay đổi.

5. Chưa thấy rõ lợi ích thực tế của chuyển đổi số

Nhiều người vẫn xem chuyển đổi số là phong trào hoặc nhiệm vụ mang tính hình thức nên chưa chủ động tham gia.

Trong khi đó, chuyển đổi số thực chất mang lại nhiều lợi ích rất rõ ràng:

• Tiết kiệm thời gian xử lý hồ sơ.
• Giảm chi phí in ấn giấy tờ.
• Quản lý dữ liệu khoa học.
• Tra cứu thông tin nhanh chóng.
• Tăng tính công khai, minh bạch.
• Giảm tiếp xúc trực tiếp.
• Phục vụ người dân nhanh hơn.

Khi chưa cảm nhận được hiệu quả thực tế, cán bộ dễ thiếu quyết tâm thay đổi.

Tác động tiêu cực khi cán bộ ngại chuyển đổi số

1. Khó vận động người dân tham gia chuyển đổi số

Cán bộ, đảng viên chính là lực lượng tiên phong trong công tác tuyên truyền. Nếu bản thân cán bộ chưa sử dụng thành thạo công nghệ thì việc hướng dẫn người dân sẽ gặp nhiều khó khăn.

Người dân thường đặt câu hỏi:

• “Cán bộ còn chưa dùng được thì dân dùng sao?”
• “Làm trực tuyến có thật sự tiện không?”
• “Có an toàn không?”
• “Có cần thiết không?”

Nếu cán bộ thiếu tự tin khi hướng dẫn thì người dân sẽ càng e dè hơn.

2. Làm chậm tiến độ xây dựng chính quyền số

Khi cán bộ chưa sẵn sàng xử lý công việc trên môi trường điện tử, nhiều quy trình vẫn phải quay về phương thức thủ công:

• Văn bản giấy lưu hành nhiều.
• Hồ sơ xử lý chậm.
• Dữ liệu không liên thông.
• Phải nhập liệu nhiều lần.
• Tốn thời gian xác minh thông tin.

Điều này làm giảm hiệu quả cải cách hành chính và ảnh hưởng đến mục tiêu xây dựng chính quyền số.

3. Giảm hiệu quả phục vụ nhân dân

Người dân hiện nay ngày càng quen với công nghệ:

• Thanh toán điện tử.
• Mua sắm online.
• Đặt lịch khám bệnh trực tuyến.
• Giao dịch ngân hàng số.
• Học tập trực tuyến.

Nếu cơ quan nhà nước vẫn xử lý chậm, thủ tục rườm rà, thiếu tính số hóa thì khoảng cách giữa nhu cầu người dân và khả năng phục vụ sẽ ngày càng lớn.

4. Ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức Đảng và chính quyền

Người dân đánh giá năng lực điều hành không chỉ qua lời tuyên truyền mà còn qua hiệu quả thực tế.

Nếu cán bộ:

• Chậm đổi mới,
• Ngại ứng dụng công nghệ,
• Làm việc thiếu linh hoạt,
• Xử lý thủ tục chậm,

thì niềm tin của người dân đối với công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số sẽ bị ảnh hưởng.

Chuyển đổi số thành công phải bắt đầu từ cán bộ, đảng viên

Cán bộ phải là người làm trước

Muốn vận động người dân sử dụng nền tảng số thì trước hết cán bộ phải là người sử dụng thành thạo.

Muốn người dân:

• dùng VNeID,
• thanh toán không tiền mặt,
• nộp hồ sơ trực tuyến,
• sử dụng chữ ký số,

thì cán bộ phải:

• biết cài đặt,
• biết thao tác,
• biết xử lý tình huống,
• biết hướng dẫn cụ thể.

Người dân sẽ tin tưởng hơn khi thấy cán bộ trực tiếp sử dụng hiệu quả các nền tảng số trong công việc và đời sống hàng ngày.

Đảng viên phải tiên phong trong đổi mới

Tinh thần tiên phong, gương mẫu của đảng viên cần được thể hiện rõ trong chuyển đổi số.

Một đảng viên gương mẫu thời đại số không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn mà còn phải:

• Chủ động học công nghệ mới.
• Thích ứng với môi trường số.
• Hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ.
• Lan tỏa tinh thần đổi mới.
• Tích cực sử dụng dịch vụ số.

Nếu đảng viên còn ngại công nghệ thì rất khó tạo động lực cho quần chúng nhân dân thay đổi.

Giải pháp tháo gỡ tâm lý ngại chuyển đổi số

1. Thay đổi nhận thức là nhiệm vụ quan trọng nhất

Chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi tư duy.

Cần giúp cán bộ hiểu rằng:

• Công nghệ không thay thế con người.
• Công nghệ giúp giảm áp lực công việc.
• Chuyển đổi số là xu thế bắt buộc.
• Không chuyển đổi sẽ bị tụt hậu.

Việc tuyên truyền cần thực tế, dễ hiểu, tránh khẩu hiệu chung chung.

Nên tập trung vào các lợi ích cụ thể:

• giảm thời gian,
• giảm giấy tờ,
• giảm chi phí,
• tăng hiệu quả công việc.

2. Tăng cường đào tạo kỹ năng số thực hành

Nhiều lớp tập huấn hiện nay còn nặng lý thuyết, thiếu thực hành thực tế.

Cần tổ chức:

• Cầm tay chỉ việc.
• Hướng dẫn trực tiếp.
• Thực hành ngay trên thiết bị.
• Mô hình “người biết hướng dẫn người chưa biết”.

Nội dung đào tạo cần sát thực tế:

• sử dụng chữ ký số,
• nộp hồ sơ trực tuyến,
• quản lý văn bản điện tử,
• sử dụng AI hỗ trợ công việc,
• bảo mật thông tin cá nhân.

3. Đơn giản hóa nền tảng số

Một số phần mềm hiện nay còn khó sử dụng, nhiều thao tác phức tạp.

Muốn cán bộ sử dụng thường xuyên thì nền tảng số cần:

• giao diện thân thiện,
• thao tác đơn giản,
• đăng nhập thuận tiện,
• liên thông dữ liệu,
• hạn chế nhập liệu nhiều lần.

Công nghệ phải phục vụ con người chứ không phải tạo thêm gánh nặng.

4. Xây dựng mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng”

Đây là mô hình rất hiệu quả tại nhiều địa phương.

Các tổ công nghệ số cộng đồng có thể:

• hỗ trợ cán bộ lớn tuổi,
• hướng dẫn người dân,
• cài đặt ứng dụng,
• tuyên truyền kỹ năng số,
• hỗ trợ xử lý tình huống thực tế.

Khi có lực lượng hỗ trợ trực tiếp, tâm lý ngại công nghệ sẽ giảm đáng kể.

5. Đưa tiêu chí chuyển đổi số vào đánh giá cán bộ

Muốn chuyển đổi số thực chất cần có cơ chế đánh giá cụ thể.

Ví dụ:

• Tỷ lệ xử lý văn bản điện tử.
• Tỷ lệ sử dụng chữ ký số.
• Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến.
• Khả năng sử dụng nền tảng số.
• Kết quả hỗ trợ người dân chuyển đổi số.

Khi gắn với đánh giá thi đua, cán bộ sẽ chủ động hơn trong việc học hỏi và ứng dụng công nghệ.

6. Phát huy vai trò của cán bộ trẻ

Cán bộ trẻ thường có lợi thế:

• nhanh tiếp cận công nghệ,
• linh hoạt,
• chủ động học hỏi.

Cần phát huy lực lượng này làm hạt nhân:

• hỗ trợ đồng nghiệp,
• hướng dẫn người dân,
• xây dựng mô hình số tại địa phương.

Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của cán bộ lớn tuổi và năng lực công nghệ của cán bộ trẻ sẽ tạo hiệu quả rất lớn.

Chuyển đổi số không phải lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Một địa phương muốn phát triển hiện đại cần:

• chính quyền số hiệu quả,
• cán bộ số năng động,
• người dân số chủ động,
• xã hội số toàn diện.

Nếu cán bộ, đảng viên còn ngại thay đổi thì quá trình chuyển đổi số sẽ rất khó thành công.

Ngược lại, khi cán bộ tiên phong ứng dụng công nghệ, người dân sẽ có thêm niềm tin để tham gia.

Vai trò của cơ sở trong thúc đẩy chuyển đổi số toàn dân

Cấp cơ sở là nơi gần dân nhất, trực tiếp tiếp xúc với người dân mỗi ngày.

Do đó:

• Chi bộ,
• Ban công tác Mặt trận,
• Các đoàn thể,
• Tổ công nghệ số cộng đồng,
• Khu phố, tổ dân phố,

chính là lực lượng quyết định thành công của chuyển đổi số cộng đồng.

Muốn người dân thay đổi, trước hết đội ngũ cán bộ cơ sở phải thay đổi.

Muốn xây dựng xã hội số, trước hết phải xây dựng đội ngũ cán bộ số.

Kết luận

Tâm lý ngại thay đổi, ngại sử dụng nền tảng số và ngại xử lý công việc trên môi trường điện tử đang là một trong những “điểm nghẽn” lớn của quá trình chuyển đổi số tại cơ sở hiện nay.

Tuy nhiên, đây không phải vấn đề không thể tháo gỡ.

Khi:

• nhận thức được nâng cao,
• kỹ năng số được đào tạo bài bản,
• nền tảng công nghệ thân thiện hơn,
• cán bộ tiên phong đổi mới,
• có cơ chế hỗ trợ phù hợp,

thì chuyển đổi số sẽ dần trở thành thói quen trong công việc và đời sống.

Chuyển đổi số thành công không bắt đầu từ phần mềm hay thiết bị, mà bắt đầu từ sự thay đổi tư duy của con người.

Đặc biệt, đội ngũ cán bộ, đảng viên phải là lực lượng đi đầu, gương mẫu và tiên phong trong hành trình xây dựng chính quyền số, xã hội số và công dân số tại địa phương.

lan tỏa đến nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền số, xã hội số và công dân số trong giai đoạn mới.